Als professional komt u in aanraking met kinderen en jongeren. Vanwege uw deskundigheid kunt u de eerste signalen opmerken. Soms zijn ouders zich er niet bewust van dat opgroeien met een ziek of beperkt gezinslid invloed heeft op alle gezinsleden. Vaak vragen kinderen niet om hulp, de situatie ‘is er gewoon’. Ontlasting en steun uit de directe omgeving kan bescherming bieden. Evenals het inzicht in en erkenning van wat er aan de hand is met het gezinslid en welke ondersteuningsmogelijkheden er zijn. Daarom zijn kinderen en jongeren erbij gebaat als professionals om hen heen weten welke risico’s zij kunnen lopen als ze opgroeien in een gezin waar sprake is van zorg (Mezzo, 2010)

Wat is een jonge mantelzorger?

Jonge mantelzorgers zijn kinderen en jongeren tot 25 jaar die opgroeien met een zieke ouder, broer, zus of met een zieke opa of oma die in de directe omgeving van het gezin woont en die intensieve zorg nodig heeft. Er kan sprake zijn van een lichamelijke ziekte of handicap, een psychische ziekte of verslavingsproblematiek, of van een verstandelijke beperking. Meestal gaat het om thuiswonende kinderen die fysiek samenwonen met het zieke gezinslid (Mezzo, 2010)

Wat zijn de cijfers?

De omvang van de groep jonge mantelzorgers in Nederland is niet precies bekend. De gevonden cijfers zijn schattingen.

  • 28% van de 12-15 jarigen groeit op met een chronisch zieke ouder, broer of zus. Dit percentage is eerder een onderschatting dan een overschatting (GGD Rotterdam, 2006).
  • 38% van de kinderen heeft een ouder met psychische problemen (Boel e.a., 2007).
  • 20% van de chronische zieken en gehandicapten hebben thuiswonende kinderen.
  • 57% van de Marokkaanse jongeren heeft weleens mantelzorg gegeven aan de ouders.

Wat zijn de risico’s?

Jeugdigen die opgroeien met ziekte en zorg in de thuissituatie hebben evident meer opgroei- en opvoedproblemen en meer lichamelijke en emotionele klachten als gevolg van overbelasting en chronische stress door de situatie thuis. Opgroeien met ziekte en zorg kan beschouwd worden als risicofactor, jonge mantelzorgers als kinderen die risico lopen. (Mezzo)

Bij jonge mantelzorgers is regelmatig sprake van parentificatie, ofwel rolomkering. Ze vervullen ouderlijke functies ten opzichte van hun ouders. Het gaat daarbij om meer dan het overnemen van ouderlijke taken, zoals het huishouden of zorg voor een broertje of zusje. De ouders zijn afhankelijk van hun kinderen en de kinderen zijn dienstbaar aan hun ouders. (Bron: Parentificatie: wie brengt wie groot. A. van der Pas en E. de Ruiter)

Veel zorgende jongeren ervaren vermoeidheid, psychische problemen, concentratieproblemen en slaaptekort. Jonge mantelzorgers lopen daardoor het risico op psychische overbelasting. Een kenmerk van de problematiek is dat chronische stress(opbouw) bij jonge mantelzorgers lang niet altijd gepaard gaat met opvallende signalen. Er is een kleine groep die duidelijk problemen heeft, maar het merendeel van de jongeren weet de eigen zorgen goed verborgen te houden (loyaliteit, schuld en schaamte, ontkenning spelen mee). De omgeving van de jongeren is zich niet altijd bewust van de (mogelijke) schade door de zorgsituatie thuis en handelt (niet) adequaat of te laat. Hierdoor lopen jongeren onnodig kans op ontwikkelingsproblemen. (bron)